Utanmayı Bilmeli

Sait Başer, “Utanmayı Bilmeli”, Damlalar, Ramazan Dergisi 25, Tercüman, İstanbul, 07.05.1988

Ar, hayâ, hicap veyâ utanmak dediğimiz duygu Türklüğün önde gelen özelliklerindendir.

Utanmasını bilen, daha doğrusu doğuştan, fıtraten hayâlı bir kavimdir milletimiz.

Ciddî bir eğitim görmediği halde iki büyüğün yanında pençe pençe kızarmış yanaklarıyla gözlerini yerden kaldıramayan Anadolu delikanlıları, genç kızları ne kadar cana yakın ve sevimlidirler.

İnsanımızın iç âleminden habersiz kimseler bu hâli anlayamamışlardır. Hayâdan nasip almamış olanlar bönlük sanırlar arlanmayı… Halkımızın indinde ise ar damarı çatlamış insan maya tutmaz bozulmalara uğramıştır.

Çok defa başkalarının hatâlarından, arsızlıklarından da utanır Türk insanı. Onlar nâmına sıkılır, onların adına bakışlarını yere eğer. Kuvvetli sezgileriyle muhâtabının arsızlığını gördüğü halde, aptal damgasını yemek bahasına hayâsızlığı teşhis etmeye tenezzül etmez. Belki de bu aptal damgasını, arsız uyanıklıklara tercih eder. Buna “şımarmak” der. Testideki suyun toprak kabın dışına sızmasındaki adlandırmayı burada mecaz yapar. Şımarmayı nefs çirkinliklerinin yüze vurması, rûhâniyeti işgal etmesi sayar.

Şuur planına çıkmamış bile olsa, insanlarımızda yüksek dozda bir hüzün duygusu hâkimdir. Adını koyamamakla beraber derin gurbet duyguları içinde ve muztarip yaşar. Türkülerinde, şarkılarında o hüzün elle tutulacak kadar belirgindir. En şakrak demlerinde dahi yüreğinde ince bir sızı, ben buradayım der. Gizli gizli kaynar, için için kanar durur.

Ve insanımız, “kendini bilmek”ten o sızının kaynağını bulmayı, sebebini çözmeyi, muhtevâsını şerh etmeyi anlar. Hayâ hissi, bu gönül sızısını orta malı yapmamak kaygısından doğmaktadır aslında. Ayağa düşürmemek titizliğidir.

İşte bu fıtrattır Türk’ün Müslümanlığını güzel kılan. Bu yapıdır “Hayâ îmandandır” kelâmının işaretlediği saf îmâna yol açan. Gönlündeki o mukkades sızıyı yitirene: “Ar damarı çatlamış” diye hayıflanıverir. Onun adına arlanır. Bu fıtrî duygu, “Müslüman, başka bir mü’min kardeşinin hatâsını kendi yapmışçasına utanır” diyen büyük zâtın târif ettiği haldir.

Allah’ım bu gönül sızısını bizlerden alma, hayâsızlardan eyleme.

Utanmayı bilmeli

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s